18 Kasım 2018 10:52

İsmail GÜZEL iguzel@nestech.net

Büyük veri

Modern ekonominin yakıtı. Satın alınabilen ve satılan değerli bir meta, ülkeler için stratejik bir kaynaktır. Gerçekten de, dijital varlıklar artık fiziksel olanlardan çok daha önemli. Bakın, dünyanın en büyük taksi şirketi olan Uber, araç sahibi değil. Dünyanın en popüler medya sahibi Facebook, içerik oluşturmuyor. En değerli perakendeci olan Alibaba'da stok bulunmamaktadır. Dünyanın en büyük konaklama sağlayıcılarından biri olan Airbnb, gayrimenkul sahibi değil. 2006 yılında dünyanın altı en değerli kamu şirketlerinden üçü petrol şirketleriydi ve sadece bir tanesi teknoloji şirketi idi. 2016 yılına gelindiğinde ise, ilk altıda sadece bir petrol şirketi yer aldı. Geri kalanlar teknoloji devleriydi.

internet’te gezinmek sandığımız kadar özgür bir durum değil.. Her şeyden önce; Kullanıcıların kişisel bilgileri “veri aracıları” tarafından toplanarak üçüncü taraflara satılıyor... Bu yılın başlarında, siyasi danışmanlık firması Cambridge Analytica'nın on milyonlarca Facebook kullanıcısından kişisel veri topladığını ve bunu politik kampanyalara sattığını belirten haberler çıktı. Skandal, aktörlerin demokratik süreci tehdit etmek için ne kadar veri toplayabildiğini gösterdiler. Facebook'un CEO'su Mark Zuckerberg'i de içeren bir kongre oturumuna sebep oldu. Büyük teknoloji şirketlerinin gücü hakkında daha geniş bilgiler öğrenildi.

Bugün, her hangi bir petrol firması insanların yakıt için ne kadar ödeme yaptığını bilir, ancak bugünün büyük teknoloji şirketleri insanların ne düşündüklerini biliyor...

Devam...

Büyük veri, kuruluşların içgörülerini yönetme ve anlama yolu, dünyanın iş bilgilerini kullanma biçimini değiştiriyor. Her gün yapılandırılmış ve yapılandırılmamış, büyük miktarda veriyi tanımlayan bir terimdir.

Önemli olan sadece verinin miktarı değil, kuruluşların önemli verilerle yaptığı haraketler. Daha iyi kararlara ve stratejik iş hareketlerine yol açan analizler için büyük veriler analiz edilir... “Büyük Veri” terimi nispeten yeni olsa da, nihai analiz için büyük miktarlarda bilgi toplama ve depolama eylemidir.

Büyük Veri, bir işletmeyi günden güne zenginleştirebilir. Büyük Veri, daha iyi kararlara ve stratejik iş hareketlerine yol açabilecek analizleri gene analiz etmek için kullanılabilecek bir bilgi dağıdır...

Son yirmi yılda, bazı teknoloji devleri dijital pazarlara hakim oldu. Google, dünyadaki her on internet aramadan yaklaşık dokuzunu gerçekleştirir.

Dünyanın önde gelen sosyal medya platformu olan Facebook'un iki milyardan fazla kullanıcısı var. Birlikte bu iki şirket, reklam pazarının yarısından fazlasını ele geçirdi.

Başlangıçta bir bilgisayar üreticisi olan Apple, pazarın yaklaşık yüzde 80'ini ve ikinci en büyük müzik akışı işiyle gelir bakımından dünyanın en büyük mobil uygulama mağazasını işletiyor ve pazarın üçte birine yaklaşıyor.

Amazon, Amerika Birleşik Devletleri'nde çevrimiçi (online) satışları Amazon’u en büyük şirketler arasına taşıyor.

Bu şirketlerin başarısı, kullanıcılara muazzam faydalar getirmiş olsada, toplumlar ve ekonomiler için tehlike yaratıyor. Her şirket, topladığı bilgileri biriktirir ve devasa işletmelerini yönetmek için merkezi sistemleri kullanır. Bu biriktirme, şirketlerin kullanıcı verilerini kötüye kullanmasına izin verdi ve onların merkezi sistemleri, daha geniş ekonomiye yönelik riskler yaratarak, beklenmeyen şoklara karşı savunmasız çevrimiçi pazarlar bıraktı.

Veri her yerdedir. Aslında, var olan dijital veri miktarı hızla artmakta, iki yılda bir ikiye katlanmakta ve yaşadığımız yolu değiştirmektedir. IBM'e göre, 2012 yılında her gün 2,5 milyar gigabayt (GB) veri üretildi.

Forbes'un bir makalesinde, Verilerin her zamankinden daha hızlı büyüdüğünü ve 2020 yılına kadar, gezegendeki her insan için her saniyede yaklaşık 1.7 megabayt yeni bilgi üretileceğini belirtiyor.

Sonuçta geleceğimiz burada yatıyor.

Kişisel verileri korumak için düzenlemeler çok fazla yeterli değil... Şirketler bu tür düzenlemeleri bir sıkıntı, gereksiz bir harcama ve yeniliğe bir engel olarak görüyor.

Hükümetler ise kuralların herkes için değil, kendileri için geçerli olacağını düşünüyor. Ve sıradan insanlar genellikle kendi verilerinin korunup korunmadığı konusunda çok bilinçli değil.

Fakat bu tür düzenlemeler artık her zamankinden daha önemli. Dünya teknolojik asimetrilerle giderek daha fazla tanımlanıyor...

Bir tarafta büyük şirketler ve güçlü hükümetler, diğer tarafta sıradan kişilerle arasında büyük uçurumlar açıldı.

Zengin demokratik toplumlarda bile, bireysel özerklik şu anda risk altında... Örneğin, hangi haberin okunacağı veya hangi müziğin dinleneceği gibi basit seçimler bile, yazılım ve aygıtların derinlerinde çalışan algoritmalar tarafından belirlenir. Veri işlemenin, kendi kararlarını ve fırsatlarını şekillendirdiği, kullanıcıların genellikle farkında olmadıkları bir durum. Çoğu insan henüz bu gerçeği farketmemiştir. İnternet ve mobil iletişim çağında insanlar teknolojinin sunduğu ürünlere, hizmetlere ve tecrübelere daha fazla odaklanırlar...

Sonuçta,

Birçok kişi veri işlemenin kendilerini nasıl etkilediğini anlamak istese de, çoğu kişi ayrıntılarla ilgilenmez. Büyük veriyle ilgilenmemekle birlikte, büyük verinin bizimle ilgileniyor olmasını da unutmamak gerekir... Şirketler ve hükümetler sürekli olarak daha fazla insan hakkında daha fazla bilgi toplamak ve kullanmak için yeni yollar buluyor.